Wetenschap is religie ?

Isaac Newton “Alles wat we weten is een druppel water die in de oceaan valt.”

De leer van het weten, de wetenschap wil onderscheiden, conceptualiseren. Een reden dat ze blijft zoeken heeft te maken met overlapping. Hoe meer ze zoekt, hoe meer concepten opgaan in bredere concepten. Tot ze uiteindelijk stoot op haar kern: religie. De leer van het weten, de religie, wil heel maken. Wetenschap is religie. Newton was naast natuurkundige ook theoloog…

Wat is meditatie?

Talloze boeken zijn volgeschreven over meditatie. Wat meditatie nu precies is, vind ik moeilijk te zeggen. Toch zal ik een poging doen vanuit mijn persoonlijke ervaring.
De kern van meditatie draait niet rond kennis of het rationeel ‘weten’ van zaken. Het gaat over een ander soort weten, je zou het ‘wijsheid’ kunnen noemen. Het is een diepe kennis die van binnenuit vloeit. Meditatie kan je enkel leren kennen door het te doen. Het ervaren staat centraal: van binnenuit leer je wat meditatie is. Zo vergaar je innerlijke wijsheid.

Meditatie maakt je gevoelig voor de vele lagen van ons bestaan. Het maakt dat je de dingen in een breder perspectief ziet. Hierdoor kan je meer mededogen opbrengen. Zowel naar jezelf als naar anderen toe maakt dit een vriendelijkheid mogelijk. Je kan je makkelijker aanvaarden zoals je werkelijk bent. Mensen hebben het vaak te druk, zodat ze zelfs geen tijd hebben ‘om tijd te hebben’, en simpelweg zichzelf te zijn. Tijdens meditatie ervaart je rust en ontspanning: de stilte in jezelf. Je bent simpelweg meer jezelf.

De dingen in de wereld zijn vaak gezien als goed of kwaad, zwart of wit, lang of kort, dik of dun De dingen worden beschreven met vaste kenmerken of normen. Dit noem ik dualisme: je splitst de werkelijkheid op in vakjes. Jij hier, die daar, enzovoort. Dit veroorzaakt veel ellende. De dingen zijn niet zoals ze op het eerste zicht lijken. Het is mijn mening dat de realiteit, of de werkelijkheid voorbij dit opsommen van eigenschappen ligt. Meditatie maakt je gevoelig voor deze wereld. Hierdoor krijgen je persoonlijke problemen vaak een andere betekenis en zullen eventueel spontaan oplossen.

Centraal staat het streven naar eenheid. In die zin dat zwart en wit gewoon naast elkaar kunnen bestaan. Het is niet of/of. Het is eerder en/en. Het is dus alles tegelijk. Tijdens meditatie ontwikkel je contact met je hele persoon. We ervaren dat we meer zijn dan ‘ons ego’. Vaak staat dit ego in de weg om een meer diepgaande oplossing te vinden, of een meer bevredigend leven te hebben. Het ego vermindert van belang tijdens meditatie en een breder geheel komt op de voorgrond. Je zou het ‘je ziel’ kunnen noemen. Jezelf zoals je werkelijk helemaal bent.

Die verbreding van je ervaringswereld maakt dat je op een andere manier in het leven staat. Bijvoorbeeld in de omgang met anderen. Het contact is diepgaander en wederzijds rijker. Een gevoel van mededogen kan optreden. Mededogen ervaar je als je tegelijk het probleem van de ander aanvoelt (zonder er zelf aan ten onder te gaan) en tegelijk de oplossing van het probleem aanvoelt.

Je bent gevoeliger voor de natuur in het algemeen. Niet alleen die bekende natuur in het bos en park, maar ook ‘de natuur’ in onszelf. Je ziet het grotere geheel waarvan wij ook deel uitmaken. Je kan gevoeliger worden na meditatie: geluiden klinken anders, zijn mooier of intenser of ze vragen onverwacht je aandacht. Ook de kleur of geur van een bloem kan een krachtig ervaren van schoonheid in je opwekken.

Algemeen leven we in een wereld waar teveel van alles en nog wat is. Dit kan een verdrukkend gevoel geven. De vaardigheid ontwikkelen om te kiezen in de overvloed voor wat jij wil is dan belangrijk. Meditatie stelt je in staat om meer te focussen in je leven: wat is belangrijk voor jou? Wat doet er nu toe ? Wat is ballast en mag weg ? Een scherpe geest is hiervoor nodig, open en snel reagerend.

Bij dit alles is het verleidelijk om te zeggen ‘nu ga ik eens wat mediteren en mijn problemen zijn opgelost’. Dit werkt niet. Het vastklampen aan een doel zorgt dat je heel weinig in handen hebt. Het kan goed zijn dat je juist dan ervaart dat je nog meer problemen hebt. Het kan allemaal. Tijdens meditatie is het belangrijk zonder verwachtingen te mediteren, zonder doel. Zoals en kind dat speelt. Het spelen op zich is het doel. Net zo bij meditatie. Dat is niet makkelijk, want we houden vaak vast aan het idee dat we allerlei moeten doen om iets te bereiken. Het gewoonweg zitten in meditatiehouding is wat nodig is. Zonder doel en met een eindeloos geduldige houding. Dan pas krijg je spontaan allerhande.

Meditatie heeft dus een meer algemeen doel: jezelf laten groeien. Dit is bij voorkeur een spontaan gebeuren, net zoals in de natuur. Als eens naar een kabbelend beekje gekeken ? Elk waterdeeltje past zicht continu op elk moment aan bij elke hindernis. Het stromen van het water in de beek gebeurt uiteindelijk spontaan. Je leert in meditatie het spontane appreciëren en zien als een bron van ‘zonder moeite’ leven. Centraal hierin staat het trainen van je aandacht. Je bent aandachtig bij wat je denkt en voelt tijdens de meditatie. Dus het ervaren van het ‘nu’ is belangrijk. Wat voel je nu ? Je leeft NU. Dit is belangrijk en laat toe dat de dingen spontaner verlopen. Dat doe je zeker ook na de meditatie in je dagelijkse leven. Je doet de dingen met zoveel mogelijk vriendelijke aandacht. Aandacht geeft diepgang. Diepgang geeft vaart aan je leven.

Vele van de opgesomde aspecten komen tijdens meditatietraining aan bod. Tja, wat houd je nog tegen om eraan te beginnen ?

Recht op vrijheid

In het Europees verdrag voor de rechten van de mens (EVRM) staat de vrijheid van de mens centraal. In naam van veiligheid worden vandaag echter veel onvrijheden gecreëerd. We worden omsingeld door camera’s die toezicht houden op straat en in winkels, identiteiten worden elektronisch gecontroleerd in banken, bibliotheken, winkels, je kan het zo gek niet noemen of we laten digitale sporen na. ‘Reglementitis’ heerst bij overheden. Formulieren eerst. Vele moetens.

Ik wil zwemmen in een vijver.
De overheid plaats een bord dat dit niet mag. De vijver is nochtans van moeder natuur, van ons allen dus. Vrij gegeven. Waarschijnlijk is er ooit eens een drenkeling geweest, waarna een regel werd opgelegd. Drenkelingen zijn er altijd al geweest. Vrolijke zwemmers ook, gelukkig groter in aantal. In zulke gevallen word in naam ‘van de veiligheid’ al snel op een populistische golf door een overheid een onvrije regel opgesteld: gedaan met heerlijk zwemmen want er is toch een miniem risico dat je verzuipt.

De overheid is er nochtans voor haar burgers of… voor zichzelf ?
Elke keer als er iets tegenslaat kan je een regeltje opdringen. Op den duur heb je dan de perfecte totalitaire ‘veilige’ samenleving. Alleen: alle leven is eruit geknepen… Ze is dood. Als we willen leven is het juist goed om zo weinig mogelijk onnodige regels te hebben. Zet beter een aantal (evidente) grenzen uit: bv. niet doden / geweld plegen. Het EVRM kan hiertoe inspiratie bieden.

In z’n fundament is de mens is goed voor zich en elk ander.
Dit niet geloven en denken dat de mens in sé een beest is dat elkaar de kop wil indrukken is een populair beeld. Het maakt gezag nodig. Welnu, dat is des duivels, hé! Een sfeer van angst/paniek/negativiteit creëren en dan voor dit zelfgecreëerd beeld een oplossing aanreiken.

Zichzelf nodig maken is de flauwe kunst
Machtige instanties zoals overheden, religies, geneeskundigen lijken schrik te hebben van het vrije individu. Ze plaatsen zich maar al te graag tussenin de vrijheid en diezelfde ontvoogde mens. Dan zijn ze nodig.

Geluk en gezondheid
Een laatste gedachte nog: Mensen wensen op Nieuwjaar allemaal ongeveer hetzelfde: geluk en een goede gezondheid. Wel, vrijheid is een goed medium waarbinnen geluk en gezondheid kan groeien. Lang leve de burgerlijke ongehoorzaamheid !

Rohatsu: 5 dagen mediteren aan Zee

Rohatsu

Rohatsu is een jaarlijkse intensieve Zen-meditatieperiode, die in het teken staat van de verlichting van Boeddha. Hij bereikte die na lange tijd mediteren op dag acht van de twaalfde maand (ro-hat-su). Ik ga 5 dagen alleen mediteren aan zee.

Dag 0, welke spullen heb ik nodig?

Rohatsu
Ik vertrek s’avonds met de trein en pak snel nog wat spullen bij elkaar. The bare minimum: wat heeft een mens materieel nodig? In willekeurige volgorde: eten, kleren en een dak boven z’n hoofd. Dit laatste bieden de ouders van m’n vrouw voor het tweede jaar op rij gratis aan: hun appartement aan Zee. Kleren, dresscode -black- zo weinig mogelijk kleuren want die zorgen voor afleiding.

Ja, ik ben een streber. Ik wil de regels van zen-meditatie zo goed mogelijk toepassen. Niet zozeer om de voorbeeldige leerling uit te hangen – die ben ik zelden geweest- maar wel uit respect voor de eeuwenoude Japanse zen-traditie. Kleren dus, van elk twee stuks, dan heb ik reserve. Ik wil ook low impact gaan: zo weinig mogelijk elektriciteit, gas en water. Soberheid. Een mooi streven deze week, naast de klepper der kleppers: ‘aandacht beoefenen’.

Eten: een held van me, de rondreizende zen-monnik Ryokan zei  “One bowl (rijstkom), one robe (jurk, gewaad)“.Een groot deel van z’n leven huisde hij in een kale hut diep in de bossen. De Japanse ‘plak’-rijst heb ik bij, alsmede een wok-pan om snel groenten te bereiden. Een homp brood met kaas en confituur is voor na de ochtendmeditatie van morgen. Tot morgen na een eerste volle dag mediteren. Spannend…

Dag 1, waarom doe ik dit?

Dag goed begonnen met ochtendmeditatie. Dit ken ik en doe ik regelmatig thuis. Het is koud. Gisterenavond bij aankomst bleek dat de verwarming stuk is. Het is nu 5 graden in huis. Brrr… Vorige nacht 5 lagen isolatie op het bed. Helemaal ingepakt zit ik op het kussen. Aanvaard de kou. Zazen. 2 uurtjes met korte pauzes tussendoor om de benen te strekken. Ik kom een aantal bekende vragen tegen: waarom doe ik dit ? Hoelang nog voordat de zittijd verstreken is ? Waarom dit schema volgen en niet gewoon gaan zwemmen ? Wat heb ik zin om nu te zwemmen zeg ! Wat als meer mensen zazen zouden beoefenen ? Hoe zou de wereld dan uitzien ?

Ik zit ondertussen aan het ontbijt en voel de kou in al m’n poriën. Ik denk aan ‘collega’-unsui* Ryokan in z’n hut, diep in de bossen. Enkel een klein kacheltje en het GROTE NIETS bij de hand. Dit ‘niets’ of de leegte staat centraal in Zen. ‘Vorm is leegte en leegte is vorm’. Straffe uitspraak, maar al mediterende kom je dichterbij de kern van deze paradox. Vandaag brengt het me bij de overtuiging dat het ego niet in dit plaatje past. Werkmeditatie: ik ga winkelen en prepareer een simpel soepje. Ik zie een mooie vrouw en de begeerte schiet omhoog ! Jep, een eerst neveneffect van meditatie: extra gevoelig voor mooie zaken. Ik voel geen frustratie. Na de zazen is het middag-eten verrukkelijk. Ik zei het al, een nevenwerking van …

Een dutje brengt me bij de namiddag meditatie, ik voel pijn in m’n rug. Het is nu zo. Wat later is het beter, dan komt ze weer terug. De spierpijn blijft me vergezellen. Ik tracht zo goed mogelijk te zitten. Nog steeds geen verwarming, ga ik dit 5 dagen… de bel gaat en even later komt na de ‘chauffagiste’ ook de warmte. Sober avondmaal: dat smaakt verdorie lekker. Warme douche en laatste meditatie zet ik in.

Dag 2, eenzaamheid bestaat niet

Ik sta op en al snel weet ik dat ik alleen de dag zal doorbrengen. Ik verlang naar de warmte van m’n kinderen en wil met mijn vrouw vrijen. Ik zet me. Twee uur later ontbijt. Altijd hetzelfde ritme. Ik voel dat ik harder moet werken en besluit de namiddagmiddag-meditatie te vervangen door zwemmen. Zal goed doen voor de rugspieren. Ik wandel naar huis via het pikdonkere duinenpad. Geen angsten. Angsten houden nieuwe ervaringen tegen: zoals in een stil natuurgebied wandelen met een blauwe sterrenhemel boven het hoofd. Nieuwe ervaringen, dat is verandering, zoals de natuur: altijd anders. Dit is het ware leven. Wie geen angsten heeft leeft volop.

Eenmaal thuis geniet ik van het avondeten en even is het zomer terwijl ik een sappige zoete mango eet. De geur van versgemaakt brood is de wierook van m’n avondmeditatie. Wat heeft de liefde nodig vraag ik: ‘aandacht’, krijg ik als antwoord. Ik geniet van een heerlijk biertje en kijk uit naar dag 3. Vaak is dit en turning point. Je treedt dan in tot samadhi, oftewel gemoedsrust. Welwel…

Dag 3, het hoofd leeg

Ik weet niet direct wat te vertellen. Misschien is er al sprake van leegte in m’n hoofd. Nochtans passeren er wel heel wat gedachten tijdens de meditatie. Ik doe een poging: vandaag thema’s als sex, liefde, onpeilbare schoonheid van de natuur, vorm is leegte en leegte is vorm. Neem nu deze laatste: De Zee, bestaat ze ? Of is het ook niet-zee waar ik nu ben. Het water van de zee was even ervoor misschien een wolk, die regen werd… Het is onderdaad verrassend moeilijk om de ware aard van iets te grijpen. Als je het je ‘in je hand’ hebt en nader analyseert dan is het weer iets anders en dit is op zijn beurt weer wat anders… Dus zou je kunnen zeggen, de Zee is niets, is leeg. Nou ja, symbolisch dan. Wat is liefde? Liefde is aandacht. Wat is de natuur: oneindig geduldig en daarom zo nederig. Hoe groots! Sex laat ik wat links liggen in deze berichten omdat dit te persoonlijk is. Morgen is er de begrafenis van mijn nonkel. Ik vermoed dat er veel getreurd zal worden en er een negatieve saus zal gegoten worden over het geheel: maar is hij dood? of niet-dood?

Dag 4, even terug in de wereld

Vanochtend vertrek naar de begrafenis van mijn nonkel. De trein reed te traag waardoor ik geen aansluiting meer had. Hierdoor 60 minuten wachten. Het is opvallend hoe mensen bij zo’n voorval de verantwoordelijkheid meteen buiten zichzelf zoeken: het is ‘Brussel’, het zijn de politiekers, etc… Ik zie mensen en personeel dat gefrustreerd is. Als ik in de wachtzaal zit, samen met de 45 andere gestrande reizigers, komt het idee op ‘wat als ik iedereen aanspoor een klachtenformulier in te vullen.’ De kans is dan reëel dat de verbindingstijden worden herbekeken. Als we allen onze verantwoordelijkheid nemen en formuleren wat we willen, dan kan er iets veranderen. Wat is er nodig om dit te keren ? Geloof in je eigen kunnen ? Je zelfbeschikkingsrecht opnemen ? Enfin, ik heb mijn treintijden-zaadje geplant.

Gisteren zei ik dat ik niet zo meteen veel kan vertellen over wat ik meemaak tijdens de meditatie. Bewust is dit zo, onbewust merk ik echter dat er heel wat gebeurt. Plannen worden gesmeed, omgang met anderen krijgt nieuwe gezichten, dingen die belangrijk zijn komen op de voorgrond, soms ben ik het zitten beu en wil ik opstaan en lol trappen: drank en een mooie vrouw en de liefde voelen. Jaja en daarna zazen, dat is pas knallen ! Ik vind het dus soms té droog. Wat ‘nattigheid’ kan sneller tot inzichten leiden. Ik merk wel dat ik meer ‘mededogen’ heb. Ik kan zonder emotioneel in overdrive te gaan een situatie ervaren en er tegelijk bij voelen wat een juiste(re) benadering zou kunnen zijn. Morgen laatste dag. Ik ga dan specifiek rond een aantal thema’s mediteren.

Dag 5, veel te doen

Ochtendmedicatie 😉 ingenomen: twee uur later en ik voel me goed. Het is mooi. Voor het ontbijt trek ik het dorp in. Geen enkele zaak is open, echter de man van een in verbouwing zijnd ontbijthuis weet de oplossing: bij Milano, de bakker die immer open is. Het is een winkeltje-allegaar met een bedeesde, doch warme uitbater. Ik kijk nog even of op de zeedijk wat open is, maar nee en besluit koers ‘Milano’. Ik kom terecht in een echte locals winkel en iedereen spreekt de uitbater aan met Erik. Er heerst een familiale gezelligheid en de gasten spreken er over niets en veel tegelijk. Ik ruik de West-Vlaamse grond.

Na een wandeling langs het duinenpad zie ik bij de inkom-hal dat het buurhuis gesloopt wordt. Het ruimt plaats voor een nieuw appartement. Huis is niet-huis denk ik. Het zijn planken, stenen en electriciteitsdraden. Ik merk dat ik er niet-oordelend kalm bij blijf. In andere tijden zie ik me zeuren over zulkse vernielingsdrang, puur uit gretigheid van de mens om met een nieuw complex nieuwe gelden te maken. Maar nee, niets van dit alles. Er staat wat werk te doen op de ‘werkmeditatie-lijst’: koken en schoonmaken, want ik ga vanavond terug naar huis. Stevig werken is goed voor de spieren die zo wat los komen na al dat zitten.

Ik bestudeer de filosofie van de leegte in de diamant-soutra alsook de hart-soutra. Twee mooie teksten die heavy onderwerpen aansnijden: alles is leegte, niets is substantieel. Ook gedachten en waarnemingen zijn slechts tijdelijk en onderling afhankelijk van andere zaken. Het is een zeer dynamische visie op de werkelijkheid die het lijden radicaal wegsnijdt. Er is namelijk geen lijden en geen niet-lijden. Enfin, pittege kost om op te nemen tijdens de meditatie. De hartsoutra zing ik mee met een bandje. Ik struikel wat over de De japanse ‘u’, zoals in ‘ku’, ik zeg soms ‘koe’ maar het is ‘keu’. Dat het zeker geen koe is en wel ‘de leegte’ zal geen toeval zijn zeker ?

Mijn middagmaal is in een wip klaar en voldaan maak ik een dutje. Om 4 u ga ik naar de Zee en installer me warm genoeg en geef me over aan Haar. Een prachtige meditatie waarbij de avondschemer valt om tenslotte te eindigen is donkerte en aanzwellende koude. Dag Zee, dankjewel. Thuis eet ik wat soep en pasta (ik heb nog over) en vlieg er stevig in zodat het appaertement volledig schoon is. Mijn laatste meditatie doe ik in het pikkedonker. Achter mij laat ik de deur in het slot vallen en ga huiswaarts waar mijn liefste op me wacht. Hoe verlang ik naar haar en alles wat nog komen zal.

*unsui: letterlijk = regen-wolk , de benaming voor een rondreizende zen-monnik die de filosofie van de leegte beoefent.

Autosuggestie

Heel kort gezegd is autosuggestie ‘communicatie met het onbewuste’. ‘Auto-‘ wil zeggen dat je het bij jezelf doet. Wat ? Suggestief zijn. Wat is suggestie dan ? Niet makkelijk. Bij goede suggestie is er sprake van een symbool. Een symbool is een beeld of begrip dat betekenissen oproept. In principe een eindeloze variëteit aan betekenis, o.a.. afhankelijk van wie het symbool interpreteert. Autosuggestie is een vorm van communicatie naar binnen toe. Een voorbeeld: iemand geeuwt en je geeuwt enige momenten later zelf. Je partner zegt ‘Ik ga slapen’ en als je wat slaaptekort hebt, voel je de aandrang opkomen en … je geeuwt. Dit alles gebeurt volledig spontaan, er is niets of niemand die je dwingt tot geeuwen. Wel is er een krachtige uitnodiging. Een symbool kan je zien als een krachtige uitnodiging tot communicatie naar binnen.

Diepere zelf, het onbewuste

Met het diepere zelf bedoel ik de minder bewuste lagen van onze ‘geest’. Onze geest zit in de hersenen. De hersenen bestaan uit een énorme hoeveelheid zenuwcellen (neuronen). Deze neuronen zijn met elkaar verbonden op meerdere plaatsen tegelijk. Zo ontstaat een keten van parallel verbonden neuronen. Deze parallelle bouw zorgt ervoor dat het verwerken van informatie razendsnel kan gebeuren. Zo snel dat het grootste deel onbewust gebeurt. Dat is maar goed ook, want het zou niet leefbaar zijn om bij alles bewust te moeten verwerken. Het zou ook ontzettend traag verlopen. Onze hersenen vormen dus een hyperassociatief parallel kennissysteem.

Door de Freudiaanse psychoanalyse is het onbewuste een beladen term. Het roept herinneren op van een donkere ondoorgrondelijke plek vol met seksuele driften en verdrongen verlangens. Dit is niet het onbewuste zoals ik het zie. Ik spreek liever over het diepere zelf (onze minder bewuste lagen in de hersenen).

Het leren communiceren met het diepere zelf vormt een belangrijke stap tot ‘genezing’ in de brede zin. Immers is het belangrijk je bewuste gedachten en / of doelen in overeenstemming te brengen met je minder bewuste gedachten / doelen. Als alles meer op één lijn ligt ervaar je meer kracht / energie in jezelf. Dit op één lijn brengen, het in harmonie brengen van bewust en onbewust zorgt voor ‘heling’ . Heling in de zin van heel – maken, één maken. Deze eenheid zie je ook terug in mind-body geneeskunde: geest en lichaam is één, bewust en onbewust is één.