Fraude in de wetenschap: open onderzoek als medicijn ?

Gefoefel in wetenschapsland, de kranten staan er vol van. Een grote kans voor een nieuw wetenschappelijk model. Lees hieronder mijn opiniestuk, verschenen in De Morgen (22 maart).
Lees ook op De Morgen website.

Fraude-wetenschap-Open-medicijn

Een professor-onderzoeker van de VUB kreeg deze week zijn ontslagbrief omdat hij zijn studies graag wat bijmasseerde. Die bestraffing heeft alvast één voordeel: betrokken partijen zoals universiteiten, fondsenverstrekkers, ethische commissies, regulerende overheden en tijdschriften hoeven niet te kijken naar het eigen functioneren. Zij blijvenbuiten schot. En dat is een gemiste kans. Want het ontslag was in verschillende media de opmaat voor een kritische blik op wetenschappelijk onderzoek. Uit een enquête blijkt dat maar liefst 64 procent van medische onderzoekers vermoedt dat er met studieresultaten gefoefeld wordt. En dat allemaal onder de immense druk om –liefst positieve- studieresultaten te kunnen publiceren. De medische wetenschap lijkt ernstig ziek. Wij stellen de “open wetenschap” voor als doeltreffend medicijn.

Maar laat ons eerst nog even de diagnose stellen. De ziekte is immers ernstiger uitgezaaid dan gedacht. De helft van de klinische, op mensen geteste onderzoeksresultaten wordt gewoonweg niet gepubliceerd. Onderzoek betaald door de farmaceutische industrie -de norm in medisch onderzoek- vindt vaker positieve resultaten. Een gunstige bevinding maakt twee keer meer kans op bekendmaking. Een niet gewenste onderzoeksbevinding verdwijnt dus regelmatig voor eeuwig in de vergeetschuif. Hoe weten we dan of een behandeling helpt? Ze kan evenzeer ook schaden.

Hoe zou het zijn als de Belgische overheid destijds wist dat de fabrikant van het vogelgriep-vaccin meer dan de helft van haar onderzoek niet vrijgaf? Dan zou ze beseffen dat de mogelijkheid bestaat dat het vaccin voor de bevolking even werkzaam is als een banale pijnstiller. Dan spendeerde ze er waarschijnlijk geen massa gemeenschapsgeld aan. Hoe zou het zijn als we alle gegevens hadden over antidepressiva? Dan zouden we ze niet meer terugbetalen, want we weten ondertussen dat er heel wat pillen even goed werken als een suikerklontje. Jaarlijkse besparing: 467.000.000 euro.

En dan is er de open wetenschap. In dit model zouden fondsenverstrekkers en universiteiten onderzoek aanmoedigen dat zinvol is. Onderzoek dat beantwoordt aan het welzijn van patiënten en samenleving. Wetenschappers zouden vooraf een gedetailleerd plan maken en het op een website plaatsen die voor iedereen toegankelijk is. De ethische commissie zou de start van het onderzoek toelaten op voorwaarde dat de resultaten -ongeacht ze positief of negatief zijn – bekend gemaakt worden. Onderzoekers zouden gegevens meedelen in open, vrij toegankelijke tijdschriften. Deze hanteren strikte richtlijnen omtrent wat moet vermeld worden en de verplichting anonieme onderzoeksdata te delen met de wetenschappelijke gemeenschap. Ten slotte: beloon open wetenschap met universitaire promotie. Alleen zo bevrijd je de medische wetenschap uit het al te strakke corset waar ze zichzelf in heeft gestoken.

Ik wil graag weten wat jij ervan denkt. Schrijf een reactie hieronder of een korte opmerking op Twitter of Facebook, en samen verbreden we het debat.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *